Vrijheid. Een begrip dat constant in het dagelijks taalgebruik voorbij komt. Nonchalant en vanzelfsprekend hanteert men het begrip, zonder echter daar een scherpe definitie aan te geven. Dat is ook eigenlijk niet haalbaar. Vrijheid is ook een individuele beleving. Waar de een behoefte heeft om ongeremd zijn mening te kunnen uiten, zal een ander zich terughoudender opstellen. Is de laatste nu minder vrij of slechts meer respectvol?
Een eerste benadering van Vrijheid is deze op te delen naar Vrijheid van Handelen en Vrijheid van Wil.
Vrijheid van handelen:
Deze vrijheid wordt geordend in de samenleving. Als iemand een overtreding begaat[afspraak die door de samenleving wordt gemaakt] dan wordt zijn handelingsvrijheid beperkt. [straf , opsluiting] De maatschappij reguleert deze vrijheid.
Vrijheid van wil.
Dit is een ervaringsgegeven op individueel niveau. Het al dan niet kunnen ervaren van vrijheid. Het zich kunnen realiseren of men al dan niet handelingsbeperkt is.[dier kan in bewuste zin, reflectie, niet ervaren of hij gevangen is.] De mens heeft de reflectie wel om dat bewust te ervaren en vervolgens te beslissen of hij wel of niet wil blijven. Een dier handelt vanuit instinct en overlevingsdrang. Een mens kan een overweging maken op basis van andere factoren dan de situatie zelf.
De vrijheid van wil is een essentiële vrijheid die bepalend is voor het geluk van een persoon. Zich niet beperkt voelen in wat men vindt of ervaart bepaald dit en is onvervreemdbaar.
Als een bijvoorbeeld een Gelovige constant wordt opgedrongen, indoctrinatie, dat hij niet in zijn God mag geloven dan zal deze persoon zich in zijn vrijheid en geluk aangetast voelen. Ook iemand die niet in een hogere macht gelooft, darwinisten, zullen zich in hun vrijheid beperkt voelen als hun het denkbeeld van een God wordt opgedrongen. Deze vrijheid mag dus niet beperkt worden omdat het direct in relatie staat tot het geluk dat een persoon ervaart.
De mogelijkheid om zonder dwang of drang te kunnen kiezen is Wilsvrijheid. Dat betekent ook dat iemand die de wet overtreedt, uit vrije wil handelt[mentale handicap ed. daargelaten] en alleen maar in zijn handelingsvrijheid beperkt wordt door zijn gevangenschap. Men kiest voor de overtreding en daarmee ook voor de straf die het tot gevolg heeft.
Zoals eigenlijk al uit het voorgaande blijkt, is er een verschil tussen de innerlijke wil van vrijheid en de beleving van deze vrijheid. Daar waar Wil overgaat in Handeling. In die arena treft men anderen die gelijksoortige of een andere vrijheid beleving kennen en ontstaat de wrijving tussen vrijheden.
Een ander perspectief van Vrijheid is zoals deze zijn vastgelegd niet alleen in de nationale grondwet maar ook in de UNDHR. Een mooie definitie is ook terug te vinden bij President Roosevelt die ook de Vrijwaring van Vrees nadrukkelijk benoemde. Hieronder een summier toelichting.
Vrijheid van meningsuiting:
Ieder dient vrij te zijn in het uiten van zijn gedachtes en gevoelens. Daar zit wel een adder onder het gras. Een mening kan zo schofferend zijn dat een andere partij zich in zijn vrijheid voelt aangetast. De mening kan als opdringerig en dwangmatig worden ervaren. De andere partij ervaart dat als een verlies van zijn geluk en vrijheid. De intentie is dan belangrijk. Als je de intentie heb om te kwetsen stuit je de vrijheid van anderen. Dat is iets anders dan kwetsen uit onwetendheid.[overkomt iedereen wel eens denk ik] In reactie dienen beide partijen elkaars intentie aan te geven en elkaars vrijheid te erkennen.
Tolerantie is als de buffer tussen deze twee. Daar waar tolerantie aanwezig is, zullen partijen niet de absolute grens van hun vrijheid opzoeken of overschrijden, opdat de vrijheid van de ander niet in het geding komt. Naarmate tolerantie afneemt in een samenleving, botsen vrijheden en zal er toenemende spanning waarneembaar zijn. Toch is tolerantie als begrip ook aan inflatie onderhevig. Ruimdenkendheid en respect heeft de laatste jaren een duidelijk andere invulling gegeven.
Vrijheid van Geloof
Geloof is in mijn beleving een innerlijke overtuiging. Deze overtuiging kan niet betwist worden gezien het feit dat de beleving van wat is, door eenieder anders wordt ervaren.[perceptie van waarheid]
De beleving van Geloof met gelijkgestemden uit zich in Religie. Dan komt men tot Handeling. Dit Handelen mag niet in conflict staan tot derden en dient geordend te worden om te voorkomen dat de handelingsvrijheid van derden niet irrationeel beperkt wordt. Om die reden is scheiding van kerk en staat doorgevoerd, waarbij de Staat geacht wordt neutraal te zijn.
Vrijwaring van gebrek
Vooral een sociale vrijheid. Het recht op alle basisbehoeftes van de mens. Een vrijheid die is gedefinieerd vanuit de verantwoordelijkheid die elk mens heeft in relatie tot anderen. Het niet onnodig onthouden van behoeftes.
Vrijwaring van Vrees
Vrees voor vervolging, dwang, marteling.
Deze vrijheden zijn in de rechten van de mens gedefinieerd en vinden hun oorsprong in het humanisme vanuit de Griekse oudheid, maar ook terug te vinden is in alle religies. Deze vrijheden kennen ook hun oorsprong in natuurrecht; zaken die van nature zijn gegeven.[zorgzaamheid komt voort uit het groepsgedrag van de mens als overlevings strategie zoals die ook bij andere groepsdieren te vinden is] De griekse filosofen maakten daarop verder onderscheid tussen physis en nomos. [socrates, plato en aristoteles]
Vooral de vrijwaring van Vrees staat de afgelopen jaren in het geding. Vrees voor terroristische aanslagen, maar ook de Vrees om uitgestoten te worden door de gemeenschap waarbinnen men leeft. De discussie rondom de Islam heeft een zeer sterk element van Vrees. Een Vrees die door beide zijde gebruikt en misbruikt wordt voor eigen doeleinden. Zolang deze Vrees aanwezig is in een samenleving, zal deze verkrampen en tot stilstand komen. Dat is misschien nog wel de grootste bedreiging voor onze samenleving. Een samenleving gebaseerd op angst en wantrouwen. Deze zaken staan haaks op het geluk van elk individu. En dat is toch wat elk mens uiteindelijk nastreeft? Geluk!
Daarom is Vrijheid en Geluk onlosmakelijk met elkaar verbonden
Vrijheid is een voorwaarde in relatie tot het doel van de mens om te streven naar geluk.