Winst & economische Waarde

Winst

In de huidige crisis zijn veel bedrijven vooral bezorgd om hun winst. Elke euro die verloren gaat wordt als het laatste oordeel beschouwd. Het wordt ook constant als argument gebruikt om allerlei maatregelen, met name ook duurzame, uit te stellen. Maar hoe belangrijk is nu Winst en wat is het nu eigenlijk?

Men berekent de winst door eerst het bedrijfsresultaat te berekenen. Dit is het verschil tussen omzet en kosten, waarbij afschrijvingen tot de kosten moeten worden gerekend. Wanneer men dit bedrijfsresultaat corrigeert voor overige baten en lasten, bijvoorbeeld rente, dan verkrijgt men de winst voor aftrek van belasting (fiscale winst). Wanneer men hierover belasting betaalt, dan resulteert de winst na belasting (economische winst). Winst dat resulteert na belasting en eventuele dividend uitkering wordt bijgeschreven op het vermogen van een onderneming. Dit kan door een verbetering van de kaspositie of door investeringen in kapitaal goederen die de balans positie verbeteren.

Winst is dus een belangrijke factor voor een onderneming. Een bedrijf dat geen winst maakt zal zijn vermogens positie nooit kunnen verbeteren. Noch zal het bedrijf in staat zijn om te herinvesteren. Daarnaast dient met de vermogen positie van een bedrijf ook gekeken worden naar de inflatie ontwikkeling van een land. Bij herinvestering zal het ontwikkelde vermogen wel toereikend moeten zijn om de nieuwe kapitaalgoederen te kunnen vervangen na inflatie correctie[prijsstijgings effect opvangen] Een bedrijf dat over meerdere jaren zijn vermogen minder ziet groeien dan de inflatie, komt uiteindelijk in de problemen.

Toch is winst relatief. Het is tenslotte het verschil tussen opbrengsten en kosten. Tevens, om een open deur in te trappen: “Winsten behaalt in het verleden bieden geen garantie voor de toekomst.”

De Winst kan namelijk beinvloed worden door het beleid dat een organisatie voert. Uitstellen van noodzakelijke investeringen drijven de winst omhoog. Ook al zijn bepaalde kapitaalgoederen afgeschreven. Als een bedrijf deze actief houdt, niet meer afschrijft, dan stijgt de winst. Dit is echter wel roofbouw plegen op je kapitaalgoederen en daarmee ook op de organisatie. Dus een machine voorbij zijn economische levensduur laten doordraaien, levert mooie cijfers op, maar de klap gaat nog komen. Een klap die zich naar verloop van tijd vertaalt in meer onderhoud, lagere motivatie van personeel[van slechte en oude machines wordt niemand vrolijk] lagere kwaliteit van goederen ,meer rework. Het zijn per saldo/tijdstip geen grote kosten, maar over de tijd genomen ‘slopen’ dit soort maatregelen de organisatie tot het punt dat de bom barst. Er zijn helaas genoeg bedrijven die zich hier aan schuldig maken.

Niet alleen bezuinigen op kapitaalgoederen is een veelgebruikte methode, ook bezuinigen op je personeel is een veel gebruikte oplossing. Sommige bedrijven sluiten zich bewust niet aan bij een bedrijfstak om onder CAO regelingen vandaan te komen. Anderen desinvesteren in scholing en opleiding. Ook veel gebruik van uitzendkrachten is een beproefd middel.

Uiteindelijk resulteert dit in een organisatie die een lage organisatiegraad kent, veel verloop en zeer gevoelig is voor markt bewegingen. Diezelfde marktbewegingen zorgen er dan voor dat het gekozen beleid nog harder wordt doorgevoerd. Het bedrijf eindigt in een vicieuze cirkel. Het voortbestaan van de organisatie is dan twijfelachtig. Vaak resulteert het in afstoot van onderdelen of de volledige verkoop van de organisatie.

Winst is dus geen zaligmakend getal. Het is slechts het resultante van 1 jaar economische bedrijfsvoering. Het primaire doel van elke organisatie is dan ook NIET om winst te maken maar om geld te genereren om de continuiteit van de organisatie te waarborgen[Goldratt – the goal]

Hoe waarborgt een organisatie zijn continuiteit? Juist door naar de toekomst te kijken. Waar Winst een resultaat is uit het verleden, gaat het bij economische waarde om de toekomst van een bedrijf.

Economische waarde

De economische waarde van een organisatie is een lastig begrip omdat deze subjectief is. Het gaat om het generen van toekomstige geldstromen. “Een handvol zaden levert an sich weinig op. Echter in de grond en later tot wasdom, levert het voedsel op dat verkocht kan worden.” De economische waarde van een organisatie laat zich niet makkelijk vangen in een boekhoudig kundig systeem dat alleen de bestaande situatie ordent.

De economische waarde van een organisatie wordt ook bepaald door de waarde die de consument aan producten / diensten toekent. Waar de een veel geld voor over heeft, kan voor een andere volkomen ‘waardeloos’ zijn. Deze subjectieve waardetoekenningen door consumenten maakt het voor ondernemers lastig. Hoe lang gaat een product mee, zal het aanslaan, welke waarde kent de consument er aan toe en kan dat prijstechnisch dan?

Ondernemers leven veelal op basis van verwachtingen. Zij creeeren constant nieuwe waardes door  ‘oude waarden te vernietigen zodat nieuwe zich kunnen ontplooien’. Die verwachtingen dienen zich wel te materialiseren in geldstromen. Anders is het snel gedaan met de ondernemer. Al is deze zich daarvan bewust en zal de ondernemer constant nieuwe waardes proberen te creeren. Eigenlijk is een ondernemer net een levend organisme dat constant andere manieren van leven uitprobeert.

Economische waarde is subjectief
Het woord subjectief betekent ‘uit de mens voortkomend’ Daar tegenover staat objectief (uit het object voortkomend). Daar ieder mens in een unieke positie en situatie verkeert, is het onmogelijk generieke uitspraken over economische waarde te doen. Ook de te bereiken doelstellingen zijn uniek. Of een vakantiehuis waarde toevoegt hangt af van het nut dat de waarderende mens (subject) daar aan toekent. Verschillende beschouwers zien hetzelfde vakantiehuis (object) maar zullen tot verschillende waarderingen komen. Het is economische onzin om over objectieve waarde te spreken. Het te waarderen object heeft een waarde die wordt afgeleid van het te bereiken doel. Daarom wordt wel gezegd dat het handelen van mensen wordt bepaald door doelrationaliteit. In de loop van de tijd is veel onheil aangericht door economisten die het subjectieve karakter van waarde niet onderkenden. Berucht is de zogenaamde waardeparadox van Adam Smith.

Waarom is water, dat voor het voortbestaan van de mens van groot belang is, zo goedkoop en zijn diamanten, niet direct noodzakelijk in ons bestaan, zo duur?

In deze zogenaamde paradox schuilen twee denkfouten. Allereerst wordt geen rekening gehouden met de positie waarin iemand verkeert. Zo is het goed denkbaar dat iemand die op het punt staat te sterven van dorst in ruil voor wat water een ring aanbiedt waarin een diamant is gezet. Een handeling die in de woestijn voorstelbaar is maar in de locale supermarkt opzien zou baren. Situatie en positie zijn belangrijk. Verder dient rekening gehouden te worden met de hoeveelheid die verhandeld kan worden. Het gaat dan om de marginale hoeveelheid van een goed. Nu is het nog steeds zo dat het in veel gevallen gemakkelijker is om aan een additionele hoeveelheid water te komen dan aan een additionele hoeveelheid diamant.
Bij het nemen van een beslissing worden alle mogelijkheden gewaardeerd en de handeling met de hoogste waarde wordt daadwerkelijk uitgevoerd. Waarderen is het rangschikken van mogelijkheden op basis van afnemende waarde. Economische waarde wordt uitgedrukt in een ordinaal (rangorde) getal en niet in een cardinaal (telwoord) getal.

Mens en organisatie

Indien het menselijk gedrag wordt bepaald door het streven naar een betere positie en situatie dan geldt dit vanzelfsprekend ook voor organisaties. Immers een organisatie is een samenwerkingsverband waartoe vrijwillig is besloten, omdat gezamenlijk handelen naar verwachting leidt tot betere uitkomsten. Een dergelijk samenwerkingsverband kan slechts overleven indien waarde wordt toegevoegd. Dat veronderstelt het bestaan van een methode om waarde zichtbaar te maken. Dit is niet strijdig met het subjectieve karakter van waarde. De uitkomst van het waarderingsproces wordt alleen gebruikt om een rangorde van handelen aan te geven en niet om dé waarde te bepalen.

Het belang van opportunity costs
In de dagelijkse praktijk wordt veel over kosten gesproken. Daarbij komen allerlei kostenbegrippen aan bod. Zo kunnen kosten een vast of variabel karakter hebben of ze kunnen op directe, dan wel indirecte, wijze worden toegerekend. Economisch gezien heeft dit weinig om het lijf. Bij het nemen van beslissingen staat een ander kostenbegrip centraal. Het gevolg van een beslissing is dat een bepaalde actie wordt uitgevoerd en een andere actie niet wordt uitgevoerd. Het feit dat meerdere acties overwogen kunnen worden, betekent dat alle mogelijke acties een bepaalde gewenste opbrengst kunnen genereren. Door nu slechts één van de mogelijke acties uit te voeren is de weg naar mogelijke opbrengsten uit andere acties afgesneden. Die mogelijkheden worden opgeofferd. Economisten spreken dan over opportuniteitskosten (opportunity costs). Dit kostenbegrip wijkt af van hetgeen meestal onder kosten wordt verstaan. Boekhoudkundig bedoelt men met kosten het geldbedrag dat voor iets is betaald. Bijvoorbeeld de prijs van een machine. Prijzen zijn echter geen waarden. Het gaat dus niet om mogelijkheden of onmogelijkheden, maar om keuzes van uitgaven waaruit een verschillend rendement voortvloeit.

Afsluitend

Het denken in economische waarde begint meer en meer een vaste voet te krijgen binnen het bedrijfsleven. Niet alleen bij het nemen van beslissingen maar ook bij het afleggen van verantwoording. Deze toename in populariteit kent ook zijn schaduwzijden. Politiek gekleurde inbreng kunnen de overwegingen behoorlijk op scherp zetten omdat de besliscriteria onder druk komen te staan. Consensus denken is eerder een gevaar dan een oplossing. Het gaat om Juist denken .

Duidelijk is geworden dat verwachtingen, en eventuele veranderingen daarin, van grote invloed zijn op beslissingen rond waarde. Daar zit nu ook net een zwakke plek in de wijze waarop economische waarde wordt berekend. Indien een reeks verwachtingen in de tijd wordt geprojecteerd dan ligt die projectie ten behoeve van de berekening vast. Het zijn als het ware bevroren verwachtingen. Toch is het heel aannemelijk dat onze verwachtingen, naarmate de tijd voortgaat zullen veranderen. Dat weten wij nu al, alleen is onbekend hoe de verwachtingen zullen veranderen. Dit laat de behoefte ontstaan om inzicht te krijgen in de mogelijke waarde ontwikkeling van een object indien wordt uitgegaan van een veelheid aan verwachtingen. Op basis van die gedachte is het begrip flexibiliteitwaarde ontstaan. Ook wel aangeduid met de term reële opties.

Conclusie

Het winstdenken dat de afgelopen decennia het economisch strijdtoneel heeft gedomineerd is op zijn retour. Toch is het begrip waardevol om als objectieve waardepunt de verwachte waarden te toetsen in de tijd. Heeft de ondernemer dat waargemaakt wat hij verwachtte.

Winst kan echter niet als leidraad worden genomen om de toekomst van een organisatie in te schatten of daar de strategie op vast te zetten. Winst is per definitie ‘achterhaald’ en is een korte termijn begrip.

Gecombineerd met flexibele economische verwachtingen ontdoet een organisatie zich van rigide stramiens en zal zij beter in staat zijn om haar continuiteit te borgen. Gezien het dynamische karakter van de economie betekent dit ook dat de organisatie zich dynamisch moet vormen. Nieuwe manieren van interne en externe samenwerking, continue aanboren en ontplooiing van kennis en vooral het ontwikkelen van een strategie die op lange termijn is gericht. Voor de ontwikkeling van een duurzame samenleving een onmisbaar element.

Dus als U als beleidsmaker nog eens lastig gevallen wordt met de opmerking dat voorgenomen maatregelen slecht zijn voor de Winst, vraagt U dan eens hoe staat met de economische waarde van het bedrijf !